![;]](./images/smilies/splash.gif "Kwadratowy")
.Lew (Panthera leo) – duży, mięsożerny ssak lądowy z rodziny kotowatych, drugi po tygrysie – co do wielkości – wśród czterech ryczących wielkich kotów. Jedyny kot żyjący w zorganizowanych grupach socjalnych, zaliczany do tzw. wielkiej piątki Afryki – pięciu najbardziej niebezpiecznych zwierząt afrykańskich (słoń, nosorożec, bawół, lew i lampart). Samiec lwa, łatwo rozpoznawalny po grzywie, może ważyć 150–250 kg. Największy znany samiec ważył 375 kg, był to lew o imieniu Simba, żył on do 1970 roku w Cholchester Zoo. Samice są znacznie mniejsze, ważą 110–160 kg (największe 185 kg) i nie mają grzywy. Samce zajmują się zdobywaniem i obroną terytorium oraz ochroną stada i zapładnianiem samic. Samice polują i opiekują się lwiątkami. Lwy zamieszkiwały niegdyś Afrykę, Azję i Europę, a jeśli uznać lwy amerykańskie za podgatunek Panthera leo – to również Amerykę Północną i Południową. Współcześnie występują tylko w Afryce, gdzie są narażone na wyginięcie i szczątkowo w Indiach, gdzie ich stan liczebny określony został jako krytyczny.
Etymologia nazw lew i Panthera leo nie jest jednoznacznie wyjaśniona. Słowo leo pochodzi od łacińskiego leō, leōnis, które z kolei wywodzi się ze starogreckiego leōn/λεων. Dalszych źródeł autorzy dopatrują się w języku hebrajskim i staroegipskim.
Lew jako gatunek został opisany naukowo przez Linneusza pod nazwą Felis leo Linnaeus, 1758, następnie przeniesiony do rodzaju Leo Brehm, 1829, a w końcu zaliczony przez Pococka do rodzaju Panthera w 1930. Pochodzenie słowa Panthera jest często wyjaśniane jako złożenie greckiego pan- oznaczającego wszech- i thēr oznaczającego zwierzę, co miałoby nawiązywać do dawnego szerokiego zasięgu występowania lwów. Online Etymology Dictionary wyjaśnienie takie uważa za etymologię ludową i dopatruje się pochodzenia słowa panthera z orientalnych określeń ubarwienia zwierzęcia.
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Szczep łożyskowce
Rząd drapieżne
Rodzina kotowate
Rodzaj Panthera
Gatunek lew
Ewolucja
Wielkie koty, do których zaliczany jest lew, wywodzą się z jednej linii ewolucyjnej, określanej nazwą Pantherinae. Należą do niej rodzaje Panthera (lew, tygrys, jaguar, lampart, irbis), Neofelis (pantera mglista i borneańska) i Pardofelis (kot marmurkowy). Dotychczas nie znaleziono ich ostatniego wspólnego przodka, ale z badań mtDNA wynika, że ich linie rozwojowe oddzieliły się ok. 6 mln lat temu. Znalezione ślady kopalne sugerują, że przedstawiciele kotów podobnych do współczesnego lwa pojawili się w Afryce Wschodniej w późnym pliocenie (5–1,8 mln lat temu). Najstarsze szczątki zaliczane do linii rozwojowej lwa, datowane na ok. 3,5 mln lat, odnaleziono w Laetoli w Tanzanii. Niektórzy naukowcy klasyfikują go do gatunku Panthera leo, ale stanowisko takie nie jest powszechnie akceptowane ze względu na wiele niejasności.
Naukowcy są zgodni co do tego, że właściwy Panthera leo żył w Afryce co najmniej 1,5 mln lat temu i rozprzestrzenił się po całym kontynencie. Wczesnoplejstoceńskie prymitywne lwy opisywane początkowo jako P. l. fossilis pojawiły się we wczesnym i środkowym plejstocenie, a ok. 700 tysięcy lat temu migrowały do Europy i Azji. W późnym plejstocenie (100–10 tys. lat temu) były najbardziej rozprzestrzenionym dużym ssakiem lądowym. Zasięg ich występowania obejmował Afrykę, Eurazję, Amerykę Północną i Południową. W czasach historycznych (2 tys. lat temu) zamieszkiwały już tylko Bałkany (Macedonia i lasy Grecji) przez Persję aż do Indii i prawie całą Afrykę.
Zasięg występowania i siedlisko
Pierwotny zasięg występowania lwów obejmował tereny Eurazji od Portugalii po Indie, większą część Afryki oraz Amerykę – od północy po Peru. Stopniowo eliminowany z Ameryki i Europy, ostatni obszar występowania w Europie to Kaukaz, gdzie spotykano go jeszcze w X w. n.e. Pod koniec XIX i na początku XX w. wyginęły w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Z pierwotnego zasięgu został wyeliminowany przez czynniki środowiskowe i działalność człowieka i ograniczony wyłącznie do terenów Afryki i Indii. Większość obecnej populacji szacowanej pomiędzy 16000 a 30000 osobników występuje we wschodniej i południowej części Afryki.
Na przekór popularnemu określeniu "król dżungli" lew jest zwierzęciem otwartych równin. Można go spotkać w całej Afryce, głównie subsaharyjskiej, z wyjątkiem terenów pustynnych i lasów równikowych. Lwy dobrze się adaptują do wielu środowisk, lecz preferują sawanny bogate w ssaki kopytne, gdzie – obok hieny cętkowanej – są drugim wielkim drapieżnikiem. Zasiedlają również tereny krzaczaste, górskie i półpustynne. W górach Bale w Etiopii populacja lwów żyje na wysokości 4240 m n.p.m. W Afryce Południowej zostały wytępione, z wyjątkiem osobników chronionych w parkach narodowych Krugera i Kalahari Gemsbok.
Nieliczna obecnie populacja lwów azjatyckich (Panthera leo persica), które w czasach historycznych żyły na Bałkanach, lasach Grecji przez Persję, aż do Indii, występuje współcześnie tylko w lesie Gir w stanie Gujarat w północnych Indiach. W 2005 odnotowano w tym rezerwacie 359 lwów. Rezerwat ma powierzchnię ok. 1412 km². Ten podgatunek jest krytycznie zagrożony wymarciem.
Większość publikowanych prac na temat lwów opiera się na obserwacjach populacji z Serengeti i Ngorongoro.
Lew był kiedyś – jak większość współczesnych drapieżników – gatunkiem kosmopolitycznym. Gwałtowne przemiany antropogeniczne w przeciągu ostatnich kilku tysięcy lat obecnej epoki holoceńskiej spowodowały wymarcie populacji lwów na wielu obszarach, w wyniku czego lew jest obecnie gatunkiem reliktowym, zagrożonym przede wszystkim ze strony człowieka.
Z badań genetycznych wynika, że niezależnie wyewoluowały dwie odrębne linie lwa. Jedna reprezentowana przez wymarłe pod koniec ostatniej epoki lodowcowej (ok. 10 tys. lat temu) lwy jaskiniowe i lwy amerykańskie, druga – przez współczesnego Panthera leo.
Podstawowe dane (samce są większe od samic)
(dane liczbowe uśrednione z uwzględnieniem poszczególnych podgatunków)
Długość całkowita 200–330 cm, max 350 cm
Długość (bez ogona) 140–230 cm
Długość ogona 60–100 cm
Wysokość 80–120 cm
Masa ciała 150–250 kg, rek. 375 kg (samce); 100–160 kg (samice)
Liczba chromosomów 2n=38[17]
Pożywienie duże i małe kręgowce – od młodych słoni po antylopy
Tryb życia
Stado
Lwy jako jedyne kotowate żyją w grupach rodzinnych. Stado składa się z 3–30 osobników – spokrewnionych samic, ich potomstwa obojga płci i kilku niespokrewnionych samców, których głównym zadaniem jest obrona terytorium i zapładnianie samic. Odnotowano tylko dwa przypadki obecności niespokrewnionych samic w stadzie W stadzie może być jeden samiec (typowe dla populacji z Tsavo ) lub koalicja 2–4 samców. Większość stad liczy od 2 do 12 dorosłych osobników. Wielkość, liczba i zagęszczenie stad są uzależnione od dostępności pokarmu oraz liczebności lwów na danym obszarze .
Każde stado ma swoją własną hierarchię, w której najsłabszy samiec ma rangę wyższą od samic. Samce stale rywalizują o przywództwo nad stadem z innymi lwami i rzadko zdarza się, by samiec lwa żył w jednym stadzie dłużej niż 3 lata. Jeśli przewodzący samiec zostanie pokonany przez innego, odchodzi od stada i z reguły już nigdy do niego nie wraca.
7 lwów w rezerwacie Masai Mara w Kenii
Młode samice zwykle pozostają w stadzie na stałe, młode samce opuszczają stado po osiągnięciu dojrzałości płciowej.
Wyjaśnieniem stadnego – nietypowego dla kotowatych – trybu życia mogą być dwie przyczyny: zwiększenie skuteczności pozyskiwania pokarmu oraz zwiększenie przeżywalności młodych. Większa skuteczność polowania w stadzie została wielokrotnie potwierdzona obserwacjami. Badacze podnoszą jednak argument, że w większym stadzie zdobycz dzielona jest pomiędzy wiele osobników. Mniejsza skuteczność lwa polującego samotnie nagradzana jest natomiast większą porcją posiłku, jaka mu pozostaje bez konieczności dzielenia się ze współbiesiadnikami. Wprawdzie większość lwów żyje w stadach, ale samotniczy tryb życia nie jest u nich rzadkością. Poza tym lwy (zarówno samce jak i samice) oddalają się czasem od stada, aby zapolować samotnie, co sugeruje, że wspólne polowania nie są najmocniejszym czynnikiem wzmacniającym relacje socjalne tych zwierząt.
W trakcie wieloletnich obserwacji lwów w Serengeti badacze stwierdzili, że największą przeżywalność młodych uzyskują stada, w których są co najmniej trzy współpracujące ze sobą lwice. Jedna lub dwie samice nie są w stanie uchronić młodych przed nowym samcem, którego pojawienie się w stadzie zagraża lwiątkom – lub przed drapieżnikami, kiedy samice oddaliły się w poszukiwaniu zdobyczy. Lwice wspólnie opiekują się wszystkimi młodymi ze stada, natomiast samiec chroniący terytorium i samic chroni jedynie swoje młode.
W obronie stada przed intruzami lwice stają razem z samcami. Najsilniejsze samce występują do przodu, a reszta stada staje za nimi.
Większość czasu spędzają odpoczywając – do 20 godzin w ciągu doby.
Lew - król zwierząt
Piętnaście tysięcy lat temu lew zamieszkiwał Afrykę, południe Europy i region środkowego Wschodu, aż po Indie. Polowano nań tak często, że w Azji dzisiaj prawie w ogóle nie występuje. Żyje ich około stu pięćdziesięciu na północ od Bombaju, w lesie Gir. Pomimo tego, że lew jest gatunkiem objętym ochroną, grozi mu zagłada, gdyż terenów, w których żyje, jest coraz mniej. Lew spotykany w Azji jest bardzo podobny do afrykańskiego, nieco mniejszy, sierść ma gęstszą, ale grzywę nie tak obfitą,
W zagrożeniu
Już w czasach Imperium Rzymskiego łapano je i wykorzystywano w cyrkach. W XIX wieku zostały wyniszczone przez kolonizatorów. Żyjące na wolności lwy przylądkowe wytępiono w 1865 roku, a lwy berberyjskie z okolic gór Atlasu w 1920 roku. W czasach nam współczesnych lwy zamieszkują wszystkie sawanny i regiony, które ciągną się wzdłuż pustyń. W parkach Afryki Wschodniej i niektórych krajach Afryki Zachodniej - takich jak Republika Środkowoafrykańska, Nigeria Kamerun - występują jeszcze dość licznie. Mimo to lwy afrykańskie są zagrożone, gdyż zwierzyny, na którą polują jest coraz mniej, o same lwy podają łupem kłusowników.
Lwica w wyskoku
Król zwierząt
Jest to wspaniałe zwierzę z rodziny wielkich kotów. Mierzy do jednego metra wysokości. Ubarwienie sierści przechodzi od jasnego piasku do koloru płowego, o nawet brunatnego. Ciemniejszy na czole i grzbiecie, jaśniejszy na podbrzuszu. Szerokie łapy uzbrojone są w silne wysuwane pazury. Uszy - ma okrągłe. Oczy - koloru brunatnego. Ogon samca zakończony jest chwastem, który kryje cos w rodzaju zrogowaciałego kolca. Ryki lwa można usłyszeć zwłaszcza o zmierzchu. Słychać je w promieniu ośmiu kilometrów. W ten sposób zaznacza swoje panowanie i wyraża zadowolenie z powodu pełnego żołądka.
W rodzinie
Odpoczynek Lew jest zwierzęciem stadnym. Prawie nigdy nie żyje samotnie - zawsze w parze lub w rodzinie. Rodzina liczy od jednego do siedmiu dorosłych samców - braci lub kuzynów, od czterech do dwunastu dorosłych samic - sióstr lub kuzynek i kilka małych. Ale w niektórych regionach spotyka się stada liczące 20-25 sztuk. W grupach polują na większą zwierzynę, na bawoły, a nawet żyrafy. Gdy rodzina jest zbył liczna, dzielą się na mniejsze grupy. Z nieznanych przyczyn rodzina niekiedy opuszcza samca. Jego życie staje się ciężkie, gdyż trudno mu polować w pojedynkę. Inne grupy nie akceptują go, może odżywiać się tylko resztkami z ich pożywienia. Stare samice - wprost przeciwnie - pozostają w rodzinie i mogą jeść z innymi samicami. Jeśli rodzina jest za duża, młode samice są przepędzane.
Wspaniała grzywa
Samiec lwa jest jedynym przedstawicielem rodziny kotów, który posiada grzywę. Długo sądzono, że grzywa chroni go przed ostrymi pazurami innych osobników. Myślano również, że niektóre lwy nie posiadają jej wcale. W rzeczywistości utraciły ją w gęstych i kolczastych zaroślach. W zależności od regionu grzywy są małe lub bardzo okazało. Istnieje sześć odmian lwa: berberyjski - z okolic gór Atlasu, przylądkowy, senegalski, indyjski, kafanga, perski. Nieznacznie różnią się od siebie: lew berberyjski ma czarną grzywę wokół głowy, szyi, klatki piersiowej i brzucha; grzywa lwa z terenów Afryki Zachodniej i Centralnej jest o wiele mniej gęsta. Lwy żyjące w Kenii moją na całym ciele okrągłe brązowe plamy.
Terytorium lwa
Powierzchnia waha się od 20 do 400 km2, w zależności od wielkości grupy i obfitości zwierzyny. Im mniej zwierząt, tym większe terytorium. Obszary rodzinne mogą na siebie zachodzić, ale każdy z nich posiada strefę zarezerwowaną tylko dla jednej rodziny. Lwy nigdy nie opuszczają swych terenów. Lubią przebywać w rumowiskach skalnych lub gęstych zaroślach. Chętnie odpoczywają w cieniu drzew na termitierach. Lwy, które żyją w jednej rodzinie, wiążą solidarność. Wspólnie patrolują swój obszar; granice zaznaczają moczem, Razem walczą z obcymi samcami. Lwy i lwice osiągają wiek dojrzałości seksualnej między trzecim a czwartym rokiem życia, Nie mają ustalonego okresu godów; samico akceptuje samca wielokrotnie w ciągu roku. Przerwy w okresach rui mogą trwać od dwóch tygodni do kilku miesięcy. Lwy należące do tej samej rodziny nie walczą między sobą o jedną samicę; gdy samica jest w okresie rui, akceptuje jednego z nich. Oddala się ze swym wybrankiem, ocierając się o jego ciało. Łagodnie mruczy i, wznosząc ogon, przybiera pozycję sfinksa. Samiec układa się na niej, chwyta kłami za kark i wydaje z siebie ryk. To nie trwa dłużej niż dziesięć sekund. Lew błyskawicznie się wycofuje gdyż samica zawsze rzuca się na niego z pazurami, a potem przewraca się na grzbiet i chwilę odpoczywa. Para pozostaje ze sobą od dwóch do pięciu dni.
Narodziny lwiątek
Po 14 tygodniach, z dala od grupy, w gęstych zaroślach rodzą się 2-3, czasami cztery lwiątka. Są wielkości kotów cale pokryte ciemnymi plamami. Oczy otwierają między trzecim a piętnastym dniem po urodzeniu. W trzecim tygodniu wyrastają im mleczne zęby, Na łagodne, przywołujące pomruki samicy małe odpowiadają ostrym piskiem. Przez pierwsze trzy miesiące życia lwiątka piją tylko mleko matki. Przepychają się przy jej brzuchu, by dostać się do jednego z czterech sutków. Silniejsze odpychają słabsze, ale nie rezygnują i biegną do innej samicy z grupy; tak lwice matki wymieniają się między sobą dziećmi.
Lwiątka
Delikatne lwiątka
Większość z nich ginie w młodym wieku. Gubią się lub padają ofiarą hien i panter. Inne znowu zabijane są przez obce samce, które obejmują w posiadanie grupę. Eliminując lwiątka, obce osobniki mogą toczyć się z lwicami, Najczęściej jednak młode padają z głodu. Dopuszczane są do jedzenia dopiero wtedy, gdy wszyscy członkowie rodziny zaspokoją głód. Niestety, zazwyczaj nic już z uczty nie pozostaje.
Dorastanie
Mimo iż małe pija mleko do szóstego miesiąca życia, liżą krew i zaczynają przeżuwać mięso już w trzecim miesiącu. Gdy ukończą ósmy miesiąc towarzyszą rodzicom w polowaniach i chwytają mniejsze zwierzęta. Po roku w miejsce zębów mlecznych wyrastają im zęby stałe. Samce są większe od samic. Gdy lwiątka osiągną drugi rok życia, samica znowu będzie mogła mieć małe.
Opiekuńcza matka
Lwy śpią od 16 do 20 godzin dziennie. Podczas odpoczynku samicy małe bawią się gryząc pędzelki jej włosów, rosnących na końcu ogona. Wspinają się na jej grzbiet, po czym zjeżdżają na pośladkach no ziemię. Matka jest bardzo wyrozumiała, nawet wtedy, gdy gryzą jej uszy. Na ogół lwica jest dobrą matką. Przez sześć pierwszych tygodni chowa małe w zaroślach. Przenosi je, gdy są zagrożone i żarliwie broni przed atakami samców z grupy, panter, hien i przed człowiekiem. Ale zdarza się również i tak, że samica porzuca swoje pierwsze potomstwo.
Lwiątka 2
Czas na przygodę
Po skończeniu trzech lat samce są przepędzane z rodziny, która je wychowała. Maja już pokaźne grzywy. Żyją wspólnie w małych grupach przez rok lub dwa lata. Potem próbują zająć miejsce innych samców no czele obcych stad. To prowadzi do poważnych starć. Atakowane lwy zawsze bronią się zaciekle, ale w końcu są eliminowane przez młodsze i silniejsze samce, które staną się teraz nowymi reproduktorami. Gdy samce osiągną wiek między trzecim a czwartym rokiem, zdobywaniem pożywienia zajmują się wyłącznie samice, które najczęściej polują bardzo wcześnie rano lub o zmierzchu. Zebry, antylopy i gazele to ich ulubione zdobycze. Lwice zabijają przede wszystkim młode i słabe zwierzęta, co zapobiega rozprzestrzenianiu się epidemii. Jeśli w sawannie znajdą padlinę - zwłoki zwierzęcia, zjadają je z równym apetytem. Gdy brakuje pożywienia, lwy chwytają szczury, ptaki, gady i pasikoniki. Zjadają nawet owoce, które znajdują na ziemi. Niekiedy uda im się wygrzebać z ziemi guźca ukrytego w norze.
Czaty
Lwica wykrywa swą ofiarę węchem lub wzrokiem. Porusza się cicho jak kotka. Ponieważ antylopy są o wiele szybsze, musi podejść do nich jak najbliżej. Czołga się powoli w ich kierunku, do połowy ukryta wśród traw. W odległości dwudziestu metrów zatrzymuje się zastyga w bezruchu. Nagle rzuca się i w ciągu poru sekund dopada zdobyczy. Może biec z prędkością do 60 km/h, ale tylko na dystansie kilkudziesięciu metrów. Jej atak udaje się raz no pięć prób.
Lwica
Sztuka zabijania
Lwica skacze na ofiarę w pełnym biegu i przewraca. Mocną paszczą chwyta za szyję i już nie puszcza. Uderzeniem łapy miażdży kręgi szyjne. Niekiedy chwyta za nozdrza i ściska, aż do uduszenia. Cały rytuał ogląda grupa młodych lwów. Najtrudniejszym punktem nauki jest sztuka zabijania ofiary. Lwica porzuca zdobyta zwierzynę, wprowadzi teraz do akcji młode osobniki, które przy pomocy swych ostrych kłów zakończą polowanie.
Lwi apetyt
Lwy ucztują przez wiele godzin. Dorosła samica potrzebuje średnio pięciu kilogramów mięsa dziennie, samiec siedmiu. Lwy nie polują każdego dnia, dlatego często są głodne. Wygłodzone - jednorazowo potrafią pożreć do 30 kg mięsa. Samce jedzą pierwsze. Wybierają wnętrzności i pysk. Potem do zdobyczy dopuszczane są lwice, a na końcu młode.
Lwi apetyt
Burzliwe biesiady
Lwy walczą zaciekle o kęsy mięsa ze zdobyczy. Ryczą, prychoją i gryzą się nawzajem. Zdarza się, że w czasie takich kłótni giną lwiątka, pogryzione przez współbiesiadników. Na uboczu każdy lew rozszarpuje swój kawał mięsa. Wąsy ociekają im krwią. Najadają się do tego stopnia, że brzuchami dotykają ziemi. Ucztują przy zdobyczy, dopóki nie pozostanie z niej skóra i kości.
Uwaga na sępy
Lwy opuszczają żerowisko i udają się do wodopoju. Na zdobycz rzucają się sępy, które, usadowione na drzewach, tylko czekają na ten moment, Żarłocznie rozszarpują kawałki mięsa. Hieny również przebywają w pobliżu, ale pomrukiwanie lwów powstrzymuje je. Gdy jest ich więcej, same warczą i pokazują kły. Lwice muszą się mieć na baczności, bo hieny mogą zaatakować grupowo, Wtedy lwice zmuszone są do ucieczki.
Ludojady ?
Najczęściej lwy pożerające ludzi to ranne lub stare osobniki, które nie mogą już polować. Ale są lwy, które polują na ludzi. Wystarczy, że raz zjadły człowieka, który umarł z głodu lub był chory, albo zaatakowały wieśniaka, bo nie udało im się polowanie, by zasmakować w ludzkim ciele. Pod koniec ubiegłego wieku dwa lwy pożarły wielu budowniczych linii kolejowej między Ugandą a Kenią.
Na razie tyle
